Toàn cảnh ngành phân bón toàn cầu qua báo cáo IFA: cung cầu và dinh dưỡng bền vững
Mạnh Cường
Năm vụ mùa 2024 vừa qua, bà con nông dân và các trang trại trên toàn cầu đã tiêu thụ tổng cộng 206 triệu tấn dưỡng chất phân bón nguyên chất. Đây là mức tiêu thụ kỷ lục từ trước tới nay. Theo dự báo triển vọng từ Hiệp hội Phân bón Quốc tế (IFA), con số này sẽ tiếp tục tăng lên mức 224 triệu tấn vào năm 2029.
Đối với bà con canh tác lúa, cà phê, sầu riêng hay các đại lý vật tư nông nghiệpTrang thông tin, hình ảnh, video về nông nghiệp.
Các bài viết, tin tức, thảo luận liên quan đến nông nghiệp. tại Việt Nam, phân bón luôn là khoản chi phí nặng nhất trong mỗi vụ mùa. Hiểu được đường đi của hạt phân từ nhà máy thế giới về tới ruộng đồng sẽ giúp bà con chọn đúng thời điểm trữ hàng, dùng phân tiết kiệm và giữ trọn lợi nhuận khi thu hoạch.
Ước tính của các chuyên gia nông nghiệpTrang thông tin, hình ảnh, video về nông nghiệp.
Các bài viết, tin tức, thảo luận liên quan đến nông nghiệp. cho thấy: cứ hai chén cơm hay hai phần rau củ nuôi sống con người hôm nay thì có một phần công sức đóng góp từ nguồn phân bón khoáng cân đối.
1. Hiệp hội Phân bón Quốc tế IFA là ai và con số kỷ lục 206 triệu tấn có ý nghĩa gì?
IFA là tổ chức quy tụ hơn 500 nhà sản xuất và viện nghiên cứu nông nghiệp tại gần 80 quốc gia. Nguồn cơ sở dữ liệu của tổ chức này được các cơ quan nông nghiệp uy tín như FAO lấy làm chuẩn mực theo dõi mùa màng toàn cầu.
Khi đọc các thông báo thị trường, bà con và các đại lý nên lưu ý một quy ước quan trọng: tấn dưỡng chất nguyên chất khác hoàn toàn với tấn phân thương phẩm đóng bao ngoài đại lý.
- Tấn dưỡng chất nguyên chất: Là hàm lượng dinh dưỡng thuần tính theo Đạm (N), Lân (P2O5) và Kali (K2O).
- Tấn phân bón thực tế đóng bao: Một bao Urê 50kg chứa khoảng 46% đạm nguyên chất, nghĩa là bà con cần hơn 2 tấn phân bón bao bì mới có được 1 tấn đạm thuần cho đất.
Dự báo từ nay đến năm 2029, nhu cầu đạm toàn cầu sẽ tăng trưởng đều đặn từ 2 đến 3 phần trăm mỗi năm. Trong khi đó, nhu cầu lân và kali duy trì mức tăng từ 1 đến 2 phần trăm. Nhu cầu tăng mạnh nhất đến từ các vùng trọng điểm nông nghiệpTrang thông tin, hình ảnh, video về nông nghiệp.
Các bài viết, tin tức, thảo luận liên quan đến nông nghiệp. láng giềng như Nam Á và Đông Á.
2. Phân đạm (N): Gắn liền với khí đốt, từ ammonia 190,5 triệu tấn đến hạt Urê quen thuộc
Phân đạm là bữa ăn chính của cây trồng. Cây lúa đẻ nhánh, bắp bung cờ hay rau xanh lá đều nhờ lượng đạm bón lót và bón thúc kịp thời. Trong niên vụ vừa qua, lượng đạm tiêu thụ trên thế giới đã đạt mức đỉnh 118 triệu tấn.
Để làm ra hạt phân đạm trắng hạt hay đạm hạt đục trên tay bà con, nguyên liệu gốc ban đầu chính là khí tự nhiên. Chi phí khí đốt chiếm tới 60 đến 80 phần trăm giá thành sản xuất ammonia và urê. Khi giá năng lượng quốc tế biến động, giá một bao Urê tại các đại lý trong nước thường đổi nhịp ngay sau đó.
Bên cạnh phân Urê phổ biến, các dòng phân đạm còn có những người anh em quen thuộc phục vụ tưới nhỏ giọt và cải tạo đất như amoni clorua hay các gốc phân bón lá chế biến từ axit nitric. Hiểu rõ từng gốc đạm giúp bà con bón đúng chân đất phèn, đất bạc màu mà không làm chai sạn tầng canh tác.
3. Phân lân: Sự phụ thuộc kép vào quặng phosphat và nguồn axit công nghiệp
Nếu phân đạm giúp cây phát triển thân lá thì phân lân lại là linh hồn của bộ rễ, giúp cây bén rễ nhanh và cứng cây chống đổ ngã. Tuy nhiên, phân lân là nhóm dinh dưỡng tương đối đắt đỏ và chuỗi sản xuất phức tạp hơn nhiều.
Để sản xuất ra một bao phân lân nung chảy hay phân lân phức hợp cao cấp như MAP và DAP, các nhà máy phải thực hiện liên hoàn hai bước:
- Dùng axit sunfuric đậm đặc: Hòa tan quặng phosphat tự nhiên để tạo thành axit phosphoric tinh khiết.
- Phản ứng với khí ammonia: Kết hợp axit phosphoric với nguồn đạm để tạo ra hạt phân DAP vừa có đạm vừa có lân cho cây trồng.
Chính vì vậy, giá phân lân phụ thuộc trực tiếp vào thị trường axit sunfuric trong sản xuất phân bón. Bất kỳ sự gián đoạn nào ở các nhà máy axit hay nguồn cung lưu huỳnh đều đẩy chi phí sản xuất phân lân lên cao.
4. Phân kali (K2O): Cú phục hồi mạnh mẽ và bài toán túi tiền của nhà nông
Phân kali đóng vai trò tích lũy đường bột, giúp hạt lúa chắc mẩy, củ khoai to và trái cây ngọt đậm đà. Sau những năm biến động vì xung đột quốc tế, năm 2024 ghi nhận sự phục hồi ngoạn mục của dòng phân kali đỏ (MOP) với sản lượng đạt 76,6 triệu tấn toàn cầu.
Khi giá phân đạm và phân lân neo ở mức cao, nông dân thường có tâm lý cắt giảm lượng phân kali để tiết kiệm chi phí trước mắt. Tuy nhiên, thiếu kali cây sẽ yếu cành, dễ sâu bệnh và giảm chất lượng nông sản xuất khẩu.
Các mỏ quặng kali phần lớn nằm sâu trong lục địa tại Canada, Nga và Belarus. Điểm mấu chốt là các đại lý cần chủ động cơ cấu dòng kali cân đối trong kho hàng, giúp nông dân có đủ bộ ba dưỡng chất cần thiết cho từng chu kỳ sinh trưởng của cây.
5. Lưu huỳnh và nút thắt vận tải Hormuz: Mắt xích ảnh hưởng trực tiếp đến từng bao phân DAP
Nhiều người nghĩ lưu huỳnh chỉ là phụ gia công nghiệp, nhưng đây chính là chiếc chìa khóa mở đầu toàn bộ chuỗi sản xuất phân lân thế giới. Khoảng 49 phần trăm lượng lưu huỳnh thương mại toàn cầu phải vận chuyển bằng đường biển qua eo biển hẹp Hormuz ở vùng Vịnh.
Mỗi bao DAP bà con bón xuống ruộng đồng thực chất mang một hành trình xuyên lục địa: lưu huỳnh từ vùng Trung Đông đi qua nhà máy axit, kết hợp quặng lân rồi mới thành phẩm chuyển về các cảng biển Việt Nam.
Bà con có thể xem thêm quy trình sản xuất và lưu ý bảo quản chuyên sâu tại bài viết axit sunfuric trong sản xuất phân bón để hiểu vì sao axit là mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng.
6. Bốn kịch bản vận tải quốc tế và góc nhìn cho việc chuẩn bị vật tư vụ mới
Báo cáo của IFA nêu rõ mức độ phụ thuộc lớn của ngành phân bón vào các tuyến vận tải biển quốc tế. Khi các eo biển huyết mạch gặp sự cố, dòng lưu thông hàng hóa sẽ bị chậm lại.
| Mặt hàng dinh dưỡng | Tỷ lệ qua điểm nghẽn hàng hải | Tác động thực tế tới vật tư nông nghiệp |
|---|---|---|
| Lưu huỳnh nguyên liệu | 49% | Ảnh hưởng trực tiếp giá thành axit và chi phí sản xuất phân DAP |
| Phân Urê thành phẩm | 34% | Tác động nhanh tới nguồn phân đạm nhập khẩu bổ sung trong nước |
| Khí Ammonia lỏng | 23% | Nguyên liệu nền tảng cho cả hai nhà máy đạm và lân phức hợp |
| Phân bón MAP và DAP | 18% | Gây chậm tiến độ cập cảng các lô hàng nhập khẩu vụ mới |
Nhấn để xem chi tiết 4 kịch bản dự báo của IFA cho giai đoạn tới
- Kịch bản 1 (Gián đoạn ngắn): Thị trường điều tiết và tái cân bằng nhanh trong khoảng 120 ngày.
- Kịch bản 2 (Căng thẳng trung hạn 6 tháng): Chuỗi logistics cần từ 6 đến 9 tháng để khôi phục nhịp vận tải bình thường.
- Kịch bản 3 (Gián đoạn kéo dài 1 năm): Nguồn cung đạm toàn cầu có thể sụt giảm nhẹ, đòi hỏi các nước tăng cường sản xuất nội địa.
- Kịch bản 4 (Tái cấu trúc luồng hàng): Các tập đoàn mở thêm các tuyến hàng hải mới quanh châu Phi để bảo đảm lưu thông.
7. Nguyên tắc 4R trong bón phân và giải pháp giữ trọn năng suất cho nông dân Việt Nam
Đứng trước những biến động khó lường của thị trường vật tư nông nghiệpTrang thông tin, hình ảnh, video về nông nghiệp.
Các bài viết, tin tức, thảo luận liên quan đến nông nghiệp. toàn cầu, con đường bền vững nhất cho bà con chính là bón phân thông minh, áp dụng chuẩn mực 4R mà IFA và các khuyến nông viên khuyến nghị:
- Đúng loại phân: Chọn đúng nguồn dinh dưỡng phù hợp với chất đất và từng giai đoạn cây cần nuôi thân lá hay nuôi quả.
- Đúng liều lượng: Bón vừa đủ theo nhu cầu của cây, tránh bón thừa đạm gây lốp đổ và phát sinh sâu bệnh hại.
- Đúng thời điểm: Bón vào lúc rễ cây hoạt động mạnh, tránh bón đón mưa lớn làm rửa trôi dinh dưỡng xuống mương rãnh.
- Đúng phương pháp: Vùi lấp phân sâu dưới lớp đất mặt hoặc kết hợp hệ thống tưới nhỏ giọt để chống bay hơi thất thoát.
Mục tiêu toàn cầu là nâng cao hiệu suất sử dụng phân bón từ 55 phần trăm hiện nay lên 70 phần trăm vào năm 2040. Đối với mỗi mảnh ruộng của bà con, cứ tiết kiệm được 10 đến 15 phần trăm lượng phân bón thất thoát là đã giữ lại được tiền triệu tiền lời trên mỗi héc-ta.
Hiểu rõ bức tranh phân bón toàn cầu không phải để lo lắng về giá cả, mà để mỗi người nông dân và đại lý chủ động hơn trong kế hoạch canh tác: trữ hàng đúng vụ, bón đúng kỹ thuật và bảo vệ đất đai xanh tốt cho những mùa vàng bội thu.
